Sektor bankowy w WIG20: Jak stopy procentowe NBP przekładają się na marżę odsetkową i wagę indeksu?

Dwieście punktów bazowych. Tyle wynosi łączny spadek głównej stopy procentowej Narodowego Banku Polskiego od października 2023 roku — z 5,75 proc. do dzisiejszych 3,75 proc. Dla kredytobiorcy to po prostu niższa rata. Dla kogoś, kto trzyma w portfelu [WIG20], to coś więcej: banki odpowiadają dziś za blisko 35 proc. wartości indeksu, więc każdy ruch Rady Polityki Pieniężnej (RPP) przenosi się na notowania z siłą, jakiej próżno szukać w bardziej zdywersyfikowanych benchmarkach. Ten tekst rozkłada ten mechanizm na czynniki pierwsze — od ścieżki stóp, przez marżę odsetkową netto poszczególnych banków, po wagę sektora w indeksie i obciążenia fiskalne, które dziś ważą na wynikach nie mniej niż sama polityka pieniężna.

Droga stóp NBP: od 5,75 proc. do 3,75 proc. w dwadzieścia miesięcy

Przez półtora roku — od października 2023 do maja 2025 — stopa referencyjna NBP stała w miejscu na poziomie 5,75 proc. Był to najdłuższy okres stabilizacji w całym cyklu, a rynek czekał na ruch coraz niecierpliwiej: przed pierwszą obniżką realna stopa procentowa ex ante znajdowała się na najwyższym poziomie od 2015 roku.

Przełom nadszedł 8 maja 2025 r. RPP zdecydowała się od razu na cięcie o 0,50 pkt proc., do 5,25 proc. Po czerwcowej przerwie Rada weszła w regularny rytm: lipiec (-25 pb, do 5,00 proc.), wrzesień (-25 pb, do 4,75 proc.), październik (-25 pb, do 4,50 proc.), listopad (-25 pb, do 4,25 proc.), grudzień (-25 pb, do 4,00 proc.). W całym 2025 roku stopy spadły więc łącznie o 175 punktów bazowych — choć RPP uparcie unikała słowa „cykl", nazywając kolejne ruchy „dostosowaniami" do napływających danych.

Styczeń i luty 2026 roku przyniosły pauzę, mimo że inflacja zeszła już do około 2,4 proc. rok do roku. Rada wróciła do cięć 5 marca 2026 r., obniżając stopę referencyjną o kolejne 25 pb, do obecnych 3,75 proc. Od tamtej pory — przez kwiecień, maj, czerwiec i lipiec — stopy stoją w miejscu. Cztery posiedzenia z rzędu bez zmian.

Warto przy tym zauważyć, że ścieżka NBP w 2026 roku rozjechała się z polityką Europejskiego Banku Centralnego. 11 czerwca EBC podniósł stopy o 25 pb — pierwsza podwyżka od 2023 roku, kończąca roczne zamrożenie kosztu pieniądza w strefie euro. RPP prowadzi dziś politykę zupełnie niezależną od Frankfurtu, co ma znaczenie głównie dla kredytów opartych o WIBOR, a nie EURIBOR.

Jak niższa stopa referencyjna tnie marżę odsetkową netto

Marża odsetkowa netto (NIM, z ang. net interest margin) to różnica między tym, co bank zarabia na oprocentowanych aktywach — głównie kredytach i obligacjach — a tym, co płaci za pozyskanie finansowania, przede wszystkim depozytów. To wskaźnik, od którego wciąż zależy większość przychodów sektora, dlatego każdy ruch RPP odbija się na nim niemal natychmiast.

Transmisja działa jednak asymetrycznie. Gdy NBP tnie stopy, oprocentowanie nowych kredytów opartych o WIBOR spada praktycznie z marszu. Po stronie depozytów banki mają za to pole manewru — mogą obniżać oprocentowanie lokat szybciej albo wolniej, zależnie od presji konkurencyjnej i własnych potrzeb płynnościowych. Stąd biorą się różnice w tym, jak mocno poszczególne instytucje odczuwają cykl.

Skalę zjawiska w całym sektorze dobrze pokazują dane za I kwartał 2026 roku: marża odsetkowa netto dziewięciu największych banków spadła z 4,45 proc. rok wcześniej do 3,95 proc. Ponad pół punktu procentowego w dwanaście miesięcy — przy spadku stóp o 200 pb w tym samym okresie odniesienia. Kompresja NIM jest więc wyraźnie łagodniejsza niż skala cięć, co potwierdza, że banki częściowo bronią rentowności kosztem oszczędzających.

Poszczególne instytucje różnią się jednak zauważalnie wrażliwością na cykl. PKO BP [PKO] zaraportował w I kwartale 2026 roku marżę na poziomie 4,39 proc. — najwyższą wśród dużych banków, choć niższą niż rok wcześniej. Pekao [PEO] odnotowało 3,92 proc. w I kwartale, a po całym I półroczu wskaźnik zszedł do 3,8 proc., o 0,5 pkt proc. rok do roku. mBank [MBK] pokazał 3,5 proc. — wyraźnie mniej niż 3,7 proc. kwartał wcześniej. ING Bank Śląski [ING] otwarcie komunikuje strategię ograniczania wrażliwości na stopy przez politykę zabezpieczeń; ostatnia potwierdzona marża banku to 3,30 proc., ale wiceprezes Bożena Graczyk zapowiada dalszą presję wraz z kolejnymi ewentualnymi cięciami RPP.

*ostatnia potwierdzona wartość kwartalna ING BSK pochodzi z IV kw. 2025 r.; bank sygnalizuje dalszy spadek marży w kolejnych kwartałach.

Wyniki banków w liczbach: pierwsza połowa 2026 roku

Presja na marżę nie oznacza automatycznie spadku zysków. Banki częściowo kompensują ją wzrostem wolumenów kredytowych i wyniku prowizyjnego, a te w 2026 roku rosną wyraźnie. W całym sektorze wynik odsetkowy w I kwartale obniżył się o 2,3 proc. rok do roku, do około 27,2 mld zł, mimo że przychody odsetkowe spadły aż o 9,1 proc., do 40,9 mld zł. Różnicę tłumaczy równoległy spadek kosztów odsetkowych po stronie depozytów — banki płacą klientom mniej, niż tracą na kredytach.

PKO BP, największy bank w kraju, wypracował w I kwartale 2026 roku 2,522 mld zł zysku netto — o 2 proc. więcej niż rok wcześniej, mimo spadku wyniku odsetkowego o 0,5 proc., do 5,953 mld zł. Wiceprezes Krzysztof Dresler zadeklarował ambicję utrzymania wyniku odsetkowego zbliżonego do poziomu z 2025 roku; przy dalszych ewentualnych cięciach stóp będzie to realny test tej strategii. Pekao zamknęło I półrocze zyskiem netto 2,75 mld zł w ujęciu jednostkowym, wobec 3,24 mld zł rok wcześniej, przy jednoczesnym wzroście akcji kredytowej o 10 proc. Za sam II kwartał bank pokazał 1,516 mld zł zysku netto i ROE na poziomie 16,8 proc.

Analitycy pięciu domów maklerskich, ankietowani przez „Parkiet", szacowali łączny zysk netto dziewięciu największych banków w II kwartale 2026 roku na około 9,15 mld zł — o 13 proc. więcej kwartał do kwartału, ale o 1,5 proc. mniej rok do roku. Dla PKO BP prognozy mówiły o zysku netto rzędu 2,69–2,76 mld zł. Bank publikuje wyniki za II kwartał i I półrocze 13 sierpnia 2026 r. — w chwili przygotowania tego materiału raport nie był jeszcze dostępny, więc powyższa liczba pozostaje prognozą i wymaga potwierdzenia przed publikacją artykułu.

Zbiorczo obraz jest jednoznaczny: w okresie styczeń–maj 2026 r. banki zarobiły łącznie 17,61 mld zł netto, o 15,6 proc. mniej niż rok wcześniej — wynika z danych NBP. Związek Banków Polskich prognozuje, że cały 2026 rok sektor zamknie zyskiem netto rzędu 30,8 mld zł, czyli spadkiem o ponad 33 proc. rok do roku.

Waga banków w indeksie WIG20 i zasady koncentracji GPW Benchmark

Żadna spółka nie może ważyć więcej niż 15 proc. indeksu. Z jednego sektora nie może pochodzić więcej niż pięć spółek. Takie są zasady metodologii WIG20 ustalane przez GPW Benchmark — a mimo nich banki odpowiadają dziś za blisko 35 proc. wartości indeksu. Limit sektorowy jest przy tym w pełni wykorzystany: w WIG20 notowanych jest obecnie pięć banków — PKO BP, Pekao, ING Bank Śląski, mBank oraz Erste Bank Polska (dawniej Santander Bank Polska, który zmienił markę po przejęciu przez Erste Group).

Po marcowej rewizji rocznej łączna waga banków i PZU w indeksie wyniosła 36,5 proc. — poniżej średniej z ostatniej dekady (43,4 proc.), ale wciąż na tyle wysoko, że kondycja kilku instytucji finansowych decyduje o kierunku całego WIG20. Samo PKO BP i Pekao odpowiadają łącznie za około 25 proc. wartości indeksu.

Skala tegorocznej hossy w bankach jest trudna do przecenienia. Indeks WIG-Banki zyskał w ciągu ostatnich 12 miesięcy około 58 proc., w ciągu dwóch lat 89 proc., a w ciągu trzech lat aż 213 proc. — wobec odpowiednio 38, 62 i 105 proc. dla szerokiego WIG. Od początku 2026 roku WIG-Banki urósł o blisko 29 proc., napędzany między innymi czerwcowym odczytem inflacji CPI, który trafił dokładnie w cel NBP (2,5 proc.). Kapitalizacja PKO BP przekroczyła w sierpniu 2026 r. 141,8 mld zł — rekord w historii spółki.

Dodatkowe obciążenia: wyższy CIT, podatek bankowy i wyrok TSUE

Presja na wyniki banków w 2026 roku to nie tylko efekt niższych stóp procentowych. Od stycznia stawka CIT dla banków komercyjnych wzrosła z 19 do 30 proc. — to jeden z głównych czynników ograniczających zysk netto, całkowicie niezależny od polityki pieniężnej. W samym I kwartale 2026 roku sektor zapłacił z tego tytułu 5,7 mld zł, o 51 proc. więcej niż rok wcześniej. W okresie styczeń–maj było to już 10,1 mld zł, wobec 6,8 mld zł rok wcześniej. Samo PKO BP odprowadziło w I kwartale 1,44 mld zł CIT — wzrost o niemal 58 proc. rok do roku.

Równolegle działa podatek od niektórych instytucji finansowych, popularnie zwany podatkiem bankowym — daniną naliczaną od nadwyżki aktywów banku ponad 4 mld zł. Ustawodawca w tym samym pakiecie legislacyjnym, który podniósł CIT, obniżył stawkę tego podatku dla banków krajowych z 0,0366 proc. do 0,0329 proc. podstawy miesięcznie. To realna ulga, ale w praktyce nie równoważy skutków wyższego CIT — dla dużych instytucji podatek bankowy wciąż oznacza setki milionów złotych rocznie. Samo Pekao zapłaciło z tego tytułu 219 mln zł w I kwartale 2026 roku.

Do tego dochodzą koszty jednorazowe: rosnące składki na Bankowy Fundusz Gwarancyjny (u Pekao wzrost o 84 mln zł rok do roku w I półroczu) oraz rezerwy związane z kwietniowym wyrokiem TSUE w sprawie C-744/24, dotyczącym rozliczania pozaodsetkowych kosztów kredytów konsumenckich.

Perspektywy: czy RPP zetnie stopy jeszcze w 2026 roku?

Rynek jest podzielony co do dalszych ruchów Rady. Członek RPP Ludwik Kotecki oceniał w czerwcu 2026 r., że zmiana stóp jest mało prawdopodobna co najmniej do końca roku, a być może nawet do marca 2027 r. Argument jest prosty: wysoka baza z początku 2026 roku utrzyma roczny wskaźnik CPI podwyższony, a presja płacowa w sektorze przedsiębiorstw wciąż nie odpuszcza. Najnowsza projekcja inflacyjna NBP zakłada z kolei, że inflacja będzie się obniżać w 2027 roku w kierunku celu 2 proc., co zdaniem ekonomistów PKO BP może otworzyć przestrzeń do obniżek stóp w połowie przyszłego roku. Nie brak też głosów przeciwnych — część analityków rynkowych nie wyklucza, że stopa referencyjna zejdzie w okolice 3,25–3,50 proc. jeszcze przed końcem 2026 roku, jeśli dane o inflacji zaskoczą w dół.

Dla banków oznacza to najpewniej okres względnej stabilizacji marży odsetkowej na obecnym poziomie — bez dalszej presji ze strony RPP w najbliższych kwartałach, ale i bez odbicia. Kluczowym testem pozostanie tempo wzrostu akcji kredytowej oraz skala kosztów regulacyjnych, nie sama polityka pieniężna.

Podsumowanie

Dwieście punktów bazowych spadku stóp NBP od października 2023 roku wyraźnie skompresowało marżę odsetkową netto polskich banków — z 4,45 proc. do 3,95 proc. w ujęciu sektorowym w ciągu ostatniego roku. Ponieważ banki odpowiadają za blisko 35 proc. wartości WIG20, ten proces przekłada się na zachowanie indeksu bezpośrednio i silniej, niż wynikałoby to z bardziej zdywersyfikowanych benchmarków. Do presji stopowej dochodzą czynniki fiskalne — podwyżka CIT do 30 proc. i utrzymujący się podatek bankowy — które w 2026 roku ciążą wynikom sektora bardziej niż sam cykl obniżek RPP. Kolejnym testem dla inwestorów śledzących WIG20 będą wyniki PKO BP za II kwartał, publikowane 13 sierpnia 2026 r., oraz decyzje RPP we wrześniu i listopadzie tego roku.

Kto inwestuje w [WIG20] przez ETF-y albo bezpośrednio w akcje banków, powinien traktować politykę RPP jako jeden z kluczowych czynników ryzyka portfela — nie tylko dla samych banków, ale dla całego indeksu. Więcej o mechanizmach transmisji stóp procentowych i konstrukcji indeksów GPW można przeczytać w powiązanych materiałach poniżej.