Większość inwestorów detalicznych wchodzi na rynek USA z jednym celem: "kupić S&P 500 i zapomnieć". Ale jeśli mieszkasz w Polsce i masz zamiar budować poważny kapitał, wybór między SPX a SPY to nie jest kwestia estetyki. To decyzja o tym, czy Twój zysk zje amerykański urząd skarbowy (IRS), czy polski fiskus wyliczy Ci podatek od straty przez różnice kursowe.

Nie łudź się, że rynek wybaczy Ci brak wiedzy o strukturze instrumentu. Jeśli nie odróżniasz stylu europejskiego od amerykańskiego, prędzej czy później obudzisz się z margin callem, którego nie rozumiałeś.

Silnik pod maską: Indeks kontra Fundusz

Zrozummy jedno: SPX to duch, a SPY to koszyk akcji.

SPX to czysty indeks statystyczny. Nie możesz go dotknąć, nie dostaniesz z niego dywidendy do ręki. SPY to z kolei jednostki funduszu ETF, który fizycznie trzyma w sejfie akcje Apple, Nvidii czy Tesli. Ta pozornie akademicka różnica ma brutalne skutki dla Twojego portfela.

Skala ma znaczenie (i to portfelowe)

Jeden standardowy kontrakt na SPX to dziś ekspozycja rzędu pół miliona dolarów. Jeśli nie zarządzasz funduszem, prawdopodobnie celujesz w Mini-SPX (XSP) albo właśnie SPY.

Instrument Mnożnik Charakter Rozliczenie Styl
$SPX 100x Indeks Gruby portfel Gotówka Europejski
$XSP 10x Indeks Detal (Mini) Gotówka Europejski
SPY 100 jednostek ETF Detal Akcje Amerykański

Pułapka stylu amerykańskiego: Dlaczego możesz stracić kontrolę?

Opcje na SPY mają styl amerykański. To oznacza, że ktoś, kto kupił od Ciebie opcję, może ją wykonać w dowolnym momencie.

Pamiętam przypadek tradera, który wystawił opcje call na SPY, chcąc zarobić na theta decay. Nie sprawdził daty dywidendy. Dzień przed ex-dividend date został przypisany (early assignment). Obudził się z ogromną krótką pozycją w akcjach i debetem na koncie, bo broker musiał te akcje "skądś" wziąć.

W SPX i XSP (styl europejski) takie coś nie istnieje. Śpisz spokojnie, bo rozliczenie następuje tylko w dniu wygaśnięcia i wyłącznie w gotówce. Nikt nie wrzuci Ci akcji na konto w środku nocy.

Mur PRIIPs: Dlaczego Twój broker mówi "nie"?

Jeśli korzystasz z polskiego biura maklerskiego (mBank, BOŚ) albo europejskiego XTB, pewnie widziałeś komunikat, że SPY jest "niedostępny". To przez unijne rozporządzenie PRIIPs. Amerykańscy emitenci mają głęboko w nosie przygotowywanie dokumentów KID po polsku, więc brokerzy blokują zakup jednostek ETF.

⚡ Rzeczywistość vs Teoria: Inwestorzy omijają to przez opcje. Sprzedajesz opcję put ITM na SPY i czekasz na wygaśnięcie. Jeśli cena zostanie poniżej strike, broker "usiłuje" dostarczyć Ci akcje. To działa, ale uważaj – posiadanie jednostek SPY powyżej pewnej kwoty to proszenie się o kłopoty.

Podatki: Gdzie IRS spotyka podatek Belki

W Polsce płacisz 19% od zysków kapitałowych. Brzmi prosto? Tylko dopóki nie zaczniesz przeliczać wszystkiego po kursach NBP.

Ryzyko kursowe – polski paradoks

Możesz stracić 1000 USD na handlu opcjami SPX w ciągu miesiąca, ale jeśli w tym czasie złotówka osłabła o 10%, polski fiskus wyliczy Ci... zysk w PLN. Zapłacisz podatek od straty. Witamy w rzeczywistości polskiego rezydenta.

Sekcja 1256 i Mark-to-Market

Opcje na SPX są w USA traktowane jako Section 1256 Contracts. To oznacza obowiązkowe rozliczenie wg wartości rynkowej na koniec roku (Mark-to-Market). Nawet jeśli nie zamknąłeś pozycji na SPX 31 grudnia, broker wykaże zysk/stratę w raporcie. W SPY podatek płacisz dopiero przy zamknięciu pozycji.

💰 Koszty: Pamiętaj o prowizjach i exchange fees na SPX. Są wyższe niż na SPY, ale przy dużej skali jeden kontrakt SPX wyjdzie taniej niż 10 kontraktów SPY przez oszczędność na spreadzie.

Cichy zabójca spadkobierców: Estate Tax

To jest moment, w którym mentorzy łapią się za głowę, widząc portfele Polaków. Jeśli trzymasz w SPY więcej niż 60 000 USD, to w razie Twojej śmierci IRS może zająć nawet 40% nadwyżki jako podatek od spadków.

Polska nie ma umowy z USA dotyczącej Estate Tax. Twoja rodzina może zostać zmuszona do walki z amerykańską biurokracją i gigantycznym haraczem. SPX (jako instrument pochodny rozliczany gotówkowo) jest tutaj w znacznie bezpieczniejszej strefie.

⚠ UWAGA: Jeśli budujesz kapitał powyżej 250 tys. PLN, trzymanie go bezpośrednio w amerykańskich ETF-ach (SPY) to ogromne ryzyko sukcesyjne.

Alternatywa dla "leniwych": UCITS

Jeśli nie chcesz walczyć z IRS i formularzami W-8BEN, Twoim najlepszym przyjacielem są ETF-y typu UCITS domicylowane w Irlandii (np. VUSA lub CSPX).

  • Internal Tax: Irlandia ma umowę z USA, więc fundusz płaci 15% podatku od dywidend wewnątrz, a Ty masz spokój.
  • Acc (Accumulating): Dywidendy są automatycznie reinwestowane. Nie płacisz podatku Belki co kwartał, co pozwala kapitałowi pracować znacznie szybciej dzięki procentowi składanemu.
  • Bezpieczeństwo: Żadnego podatku od spadków w USA.

Strategia na start: Co masz teraz zrobić?

Nie wierz w bajki, że "jakoś to będzie". Rynek i fiskus wycisną z Ciebie każdą nielogiczną decyzję.

  1. Sprawdź swoje saldo: Jeśli masz w jednostkach SPY więcej niż 60k USD – zastanów się nad przesiadką na UCITS albo SPX, zanim Twoja rodzina będzie miała problem.
  2. Handlujesz opcjami? Przejdź na XSP lub SPX. Pozbędziesz się ryzyka przedwczesnego przypisania i "wyczyścisz" historię dywidendową.
  3. Złóż W-8BEN: Jeśli jeszcze tego nie zrobiłeś w Interactive Brokers czy tastytrade, zrób to dziś. Inaczej oddajesz 30% dywidendy Amerykanom na dzień dobry.

Teraz otwórz swoją platformę, sprawdź tickery i policz, ile realnie płacisz za swój brak optymalizacji. Powodzenia na sesji.

Materiały edukacyjne. Nie są to porady inwestycyjne. Rynek opcji i ETF-ów wiąże się z ryzykiem utraty kapitału. Handluj z głową.```