Większość ludzi kupuje ETF na S&P 500 (SPY, VOO czy IVV) jak świeże bułki. Wrzucają zlecenie "Kupuj PKC" i myślą, że mają "zdywersyfikowany portfel 500 największych spółek".

Guzik prawda.

Jeśli masz klasyczny S&P 500, to w rzeczywistości masz potężny zakład na Momentum i kilka firm technologicznych. Reszta to tylko pasażerowie na gapę. Ostatnie lata (2023–2026) brutalnie to pokazały. Dzisiaj rozbieramy na czynniki pierwsze dwa podejścia: klasyczne (Market Cap) i równoważone (Equal Weight). Jeśli nie rozumiesz różnicy, rynek prędzej czy później wyczyści ci portfel.

Oligarchia vs. Demokracja – co właściwie kupujesz?

Zapomnij o podręcznikowych definicjach. Na rynku liczy się to, gdzie płynie cash flow.

Market Cap: Płyniesz z wielorybami

W klasycznym S&P 500 (np. ETF SPY) rządzi wielkość. Im większa kapitalizacja, tym większy udział w torcie. Apple, Microsoft, Nvidia – to są rozgrywający.

  • Mechanika: To czyste Momentum. Spółka rośnie? Jej udział w indeksie rośnie. Spółka spada? Jej znaczenie maleje.
  • Ryzyko: Koncentracja. Na przełomie 2024/2025 Top 10 spółek ważyło ponad 40% całego indeksu. Jeśli Big Tech kichnie, twój portfel ląduje na OIOM-ie.

Equal Weight: Każdy waży tyle samo (RSP)

Tutaj wchodzimy w świat ETF-ów takich jak RSP (Invesco S&P 500 Equal Weight). Każda z 500 spółek na starcie dostaje 0,20% wagi. Nieważne, czy to gigant AI, czy producent opakowań z tektury.

  • Filozofia: To gra pod Mean Reversion (powrót do średniej). Zakładasz, że drzewa nie rosną do nieba, a ostatni będą pierwszymi.

Mechanika: Dlaczego to ma znaczenie dla twojego P&L?

Różnica w wynikach to nie przypadek, to czysta matematyka i psychologia tłumu.

Equal Weight: Automat do realizacji zysków

Ten indeks ma wbudowany mechanizm, którego wielu traderom brakuje: dyscyplinę. Co kwartał następuje rebalansing. Wyobraź sobie scenariusz: Nvidia robi +30%, a jakiś nudny bank spada -10%.

  1. Waga Nvidii w portfelu skoczyła powyżej 0,20% -> Automat sprzedaje nadwyżkę (take profit).
  2. Waga banku spadła poniżej 0,20% -> Automat dokupuje (buy the dip).

To klasyczne "kupuj tanio, sprzedawaj drogo". Brzmi świetnie? W teorii tak. W praktyce, podczas silnej hossy (jak 2023-2024), ten mechanizm ucina zyski zwycięzcom. To boli, gdy patrzysz, jak twoi koledzy z lewarem na Nasdaq chwalą się wynikami, a ty "uśredniasz w dół" tracące sektory.

Market Cap: Let Winners Run

Tutaj nie ma kagańca. Nvidia rośnie? Niech rośnie, niech zajmie nawet 10% indeksu. To strategia dla byków, którzy wierzą, że trend is your friend.

  • Problem: Kiedy trend się odwraca (a zawsze się odwraca), jesteś zapakowany po uszy w najdroższe aktywa tuż przy szczycie. To klasyczna pułapka na byki.

"The Great Narrowing" – Lekcja pokory z lat 2023–2026

Traderzy nazwali ten okres "Wielkim Zwężeniem". To był czas, kiedy szerokość rynku (market breadth) szorowała po dnie.

Tak zwana "Wspaniała Siódemka" (Mag 7) wyssała cały tlen z parkietu. W pewnym momencie 2025 roku, te kilka spółek odpowiadało za większość zysków indeksu, mimo że reszta gospodarki (S&P 493) radziła sobie przeciętnie.

  • Wynik: S&P 500 (Market Cap) zmiażdżył Equal Weight. Spread wyniósł ponad 30 punktów procentowych na korzyść Market Cap.
  • Wniosek: Jeśli miałeś RSP, byłeś po złej stronie rynku. To był typowy "pain trade". Grałeś przeciwko trendowi AI i dostałeś po łapach.

Kiedy Equal Weight ratuje skórę?

Nie skreślaj jednak równych wag. Historia pokazuje, że RSP błyszczy w konkretnych warunkach.

  1. Pęknięcie Bańki (Dot-com, 2022): Kiedy wyceny techów są absurdalne i następuje "mean reversion", Market Cap krwawi najmocniej. W 2022 (inflacja, stopy w górę), Market Cap spadł o ~19%, a Equal Weight o ~12%. Te 7% różnicy to często być albo nie być dla twojej psychiki.
  2. Hossa Surowcowa i Value: Kiedy kapitał rotuje z Growth do Value (banki, energia, przemysł), RSP wyprzedza rynek.

⚡ Rzeczywistość vs Teoria: W książkach przeczytasz, że dywersyfikacja zmniejsza ryzyko. W praktyce, podczas krachu płynnościowego (jak w 2008 czy COVID-19), Equal Weight spada mocniej. Dlaczego? Bo mniejsze spółki (których w RSP jest więcej) dostają baty, gdy na rynku brakuje gotówki. Płynność znika, spready się rozszerzają, a bidy znikają.

Bebechy: Co tak naprawdę tredujesz?

Patrząc na skład, to są dwa różne instrumenty.

  • S&P 500 (SPY): To de facto fundusz technologiczny (~32% IT). Kupujesz go, jeśli wierzysz w AI, chmurę i dominację USA.
  • Equal Weight (RSP): To zakład na "Real Economy". Tutaj Przemysł (Industrials) waży ~16% (dwa razy tyle co w SPY!), a Tech spada do ~15%.

Jeśli stawiasz na reindustrializację USA, onshoring i powrót do "starej gospodarki" – RSP jest twoim koniem. Jeśli wierzysz, że software zje świat – zostań przy SPY.

Koszty: Nie ma darmowych obiadów

Zanim klikniesz "Kup", spójrz na koszty, bo to one zjadają twój compound interest.

  1. Expense Ratio (TER): Klasyczny VOO czy IVV kosztuje grosze (0,03%). RSP jest droższy (~0,20%). To cena za aktywny rebalansing.
  2. Slippage i Podatki: RSP musi fizycznie przemielić 25% portfela rocznie. To generuje koszty transakcyjne wewnątrz funduszu. Jeśli kupujesz to na koncie opodatkowanym (poza IKE/IKZE), w USA ETF-y są efektywne, ale w Europie (UCITS) po prostu patrz na Tracking Difference.
PRO TIP: Uważaj na płynność ETF-ów Equal Weight notowanych w Europie. Spready mogą być szersze niż na klasycznym S&P 500. Zawsze używaj zleceń LIMIT. Nie wchodź z "PKC", chyba że lubisz oddawać pieniądze animatorowi rynku.

Werdykt: Jak to rozegrać?

Nie musisz być fundamentalistą. Traktuj te indeksy jak narzędzia.

  • Scenariusz Baza (Core): Trzymaj S&P 500 Market Cap. To najtańsza i najprostsza ekspozycja na rynek. Nie walcz z trendem, dopóki trwa.
  • Scenariusz Taktyczny (Satellite): Jeśli widzisz, że wskaźniki koncentracji są na ATH, a wyceny Big Techu odleciały w kosmos – dorzuć Equal Weight. To twoje zabezpieczenie przed pęknięciem bańki na liderach.
  • Combo: Portfel 50/50 historycznie wygładzał krzywą kapitału (mniejsze obsunięcia), ale w ostatnich latach przegrywał z czystym momentum.

Podsumowując: W latach 2023-2026 waga miała kluczowe znaczenie. Kto nie miał lewara na Nvidię, ten nie zarobił. Ale rynek to cykle. Dzisiejsi liderzy jutro mogą stać się hamulcowymi (patrz: Cisco po 2000 roku). Equal Weight to zakład, że rynek w końcu znormalnieje. Czy jesteś gotów na ten zakład? Otwórz wykres, nałóż RSP na SPY i zdecyduj sam.